(Deze column verscheen in De Andere Krant van 26 april 2025)

Eén van de meest gehoorde verwijten de ik de afgelopen jaren kreeg, was dat ik niet in de wetenschap zou geloven. In essentie klopt dat; wetenschap gaat over weten, en dus niet over geloven. Maar dat ik niet in wetenschap ‘geloof’, betekent niet dat ik het afwijs. Integendeel. Ik hou van wetenschap en hecht er grote waarde aan. Ik kan enorm genieten van een mooi sluitende redenering met een logische onderbouwing en een valide conclusie. Goede wetenschap beschouw ik als een lofzang op de menselijke intelligentie en vindingrijkheid.

Wat ik wel altijd zal afwijzen is wat de massamedia ons proberen te verkopen als wetenschap, want daar hebben ze het zelf naar gemaakt. Iedereen die ook maar enige affiniteit heeft met logica (het fundament onder wetenschap), zal opgemerkt hebben dat die ‘mediawetenschap’ volledig ontdaan is van consistentie en kloppende onderbouwing. Om een voorbeeld te geven: vorige week kopten de meeste kranten, evenals de NOS, dat wetenschappelijk onderzoek aantoont dat Nederland twee keer zo snel opwarmt als de rest van de wereld. Dat zou natuurlijk kunnen, ware het niet dat een snel rondje langs de internationale media laat zien dat eenzelfde bericht in bijna alle landen hetzelfde beweert. In België roepen de media dat België twee keer zo snel opwarmt als de rest van de wereld. Hetzelfde gebeurt in Duitslands, Engeland, Frankrijk, Spanje, de VS, Afrika, Azië en ga zo maar door. Zelfs de Noordpool en Antarctica worden erbij gesleept. Je hoeft geen door de wol geverfde wetenschapper te zijn om te begrijpen dat niet alle landen van de wereld twee keer zo snel kunnen opwarmen als alle landen van de wereld.

De bewering dat wetenschappelijk onderzoek aantoont dat Nederland twee keer zo snel opwarmt als de rest van de wereld, kan dus (wetenschappelijk beschouwd) niet wetenschappelijk correct zijn. Dan betreft het logischerwijze een leugen en leugens zijn iets anders dan wetenschap. Het kan natuurlijk ook gewoon een internationale propagandacampagne zijn waarbij dat ‘wetenschappelijk onderzoek’ uit de dikke duim gezogen is. Maar propaganda is ook geen wetenschap. Bij leugens en propaganda missen stelselmatig de logica en de consistentie die kenmerkend zijn voor werkelijke wetenschap. Dus wie doet hier de wetenschap nou tekort? Ik, omdat ik de als wetenschap vermomde propaganda niet zomaar geloof? Of de media die het begrip wetenschap openlijk verkrachten? Om vervolgens degenen die dit doorzien ervan te beschuldigen niet in wetenschap te geloven? Het zijn juist mensen die begrijpen hoe legitieme wetenschap werkt, die onmiddellijk de frauduleuze, inconsistente en onwetenschappelijke beweringen doorzien. Niet zij, maar de media zijn de werkelijke wetenschapsontkenners.

Het doet me denken aan kwakzalvers die neppillen verkopen, en als iemand daar bezwaar tegen maakt, hem ervan beschuldigen dat hij anti-gezondheid zou zijn. De media gedragen zich als de kwakzalvers van de informatievoorziening, Ze verkopen leugens en propaganda als wetenschap, op een manier die strijdig is met iedere wetenschappelijke methodiek. Hun berichten wemelen van de tegenstrijdigheden. Zoals de bewering dat we onze manier van leven nu heel snel en heel drastisch moeten veranderen, en dat we daarvoor ons inkomen en onze vrijheden met spoed moeten inleveren. Anders zouden we, geleidelijk en over een periode van tachtig jaar, te maken krijgen met een temperatuurverandering maar liefst één graad. Dat onze soort zich in de loop van de geschiedenis probleemloos heeft kunnen aanpassen aan veel grotere temperatuurschommelingen (en dat allemaal zonder de centrale verwarming en airconditioning), is de wetenschapsredacties voor het gemak maar ontschoten. Dus zelfs al zou de ‘wetenschappelijke’ bewering dat de aarde een graad zal opwarmen als gevolg van menselijke activiteit correct zijn (wat ernstig te betwijfelen valt, al was het maar omdat de kwakzalvers het roepen), dan nog is de huidige politieke aanpak volkomen onlogisch, en dus allerminst wetenschappelijk.

En wat dachten we van het inspuiten van miljarden mensen met een nieuw middel waarmee geen praktijkervaring bestaat? In het beste geval is zoiets uiterst onverstandig, maar ‘roekeloos’, ‘levensgevaarlijk’, en zelfs ‘misdadig’ omschrijft het waarschijnlijk beter. Wat er ook over beweerd wordt, wetenschappelijk correct is het in geen geval. Om te doorzien dat het om iets geheel anders gaat, hoeven we dus niet eerst ieder opgevoerd ‘wetenschappelijk onderzoek’ te doorgronden. Onderscheid kunnen maken tussen de basale kenmerken van propaganda en die van wetenschap is voldoende.